Tết Trung Quốc: Nguồn gốc, phong tục và lịch Tết 2027

Mỗi năm có một quãng thời gian mà cả Trung Quốc cùng lên đường. Mùa Tết 2026, chỉ trong 40 ngày, nước này ghi nhận dự báo khoảng 9,5 tỷ lượt người di chuyển liên vùng, phần lớn chỉ để kịp ngồi vào một bữa cơm tối cuối năm. Đó là Tết Trung Quốc, người bản xứ gọi là Xuân Tiết (春节), lễ hội lớn nhất và cũng là kỳ nghỉ dài nhất trong năm.

Bài viết này của ichudu.com gom lại những gì bạn cần biết về Tết Nguyên đán Trung Quốc: nguồn gốc, lịch Tết 2027, phong tục theo từng ngày, mâm cơm tất niên, những điều kiêng kỵ và các điểm khác với Tết Việt. Số liệu trong bài được đối chiếu từ nguồn chính thức của Trung Quốc như Tân Hoa Xã, Nhân Dân Nhật Báo, Mạng Di sản phi vật thể Trung Quốc và cập nhật đến tháng 10/2026.

Ghi nhớ nhanh: Tết Trung Quốc rơi vào mùng 1 tháng Giêng âm lịch, trùng ngày với Tết Việt. Năm 2027 là thứ Bảy 6/2, năm Đinh Mùi. Mùa Tết theo nghĩa rộng kéo dài từ mùng 8 tháng Chạp đến rằm tháng Giêng.

Tết Trung Quốc là gì, gọi thế nào cho đúng?

Tết cổ truyền của Trung Quốc là ngày đầu năm theo lịch truyền thống (nông lịch). Trong tiếng Trung, người ta dùng hai cách gọi chính:

• 春节 (Chūnjié, Xuân Tiết): tên chính thức, nghĩa là “tiết xuân”.
• 过年 (guònián, quá niên): cách nói thường ngày, nghĩa là “ăn Tết”, “đón năm mới”.

Một chi tiết ít người để ý: chữ 元旦 (Nguyên đán) ngày nay ở Trung Quốc lại chỉ ngày 1/1 dương lịch. Vì thế khi nói chuyện với người Trung Quốc, bạn nên dùng 春节 thay vì “Nguyên đán” để khỏi nhầm.

Theo các nhà dân tục học Trung Quốc, khái niệm này có hai tầng nghĩa:

• Nghĩa hẹp: đêm giao thừa và ngày mùng 1 tháng Giêng.
• Nghĩa rộng: cả mùa Tết, bắt đầu từ lễ Lạp Bát (mùng 8 tháng Chạp) và khép lại ở Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng Giêng). Dân gian có câu “qua Lạp Bát là Tết”.

Nguồn gốc và những cột mốc của ngày Tết Trung Quốc

Tập tục đón năm mới ở Trung Quốc bắt nguồn từ các nghi lễ tế trời đất, tổ tiên vào dịp cuối năm của cư dân nông nghiệp cổ đại. Tính từ thời Hạ, Thương, Chu, lễ đầu năm đã có lịch sử khoảng ba nghìn năm.

• Năm 104 trước Công nguyên: Hán Vũ Đế ban hành Thái Sơ lịch, ấn định mùng 1 tháng Giêng là ngày đầu năm. Mốc này được giữ suốt hơn hai nghìn năm sau đó.
• Năm 1912: Trung Hoa Dân Quốc chuyển sang dùng dương lịch, ngày 1/1 nhận tên “Nguyên đán”.
• Tháng 1/1914: Bộ Nội vụ chính phủ Bắc Kinh đề nghị gọi ngày đầu năm âm lịch là “Xuân Tiết” và được phê chuẩn. Tên gọi quen thuộc hôm nay thực ra mới hơn một trăm năm tuổi.
• Tháng 12/1949: Chính vụ viện nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định Xuân Tiết nghỉ ba ngày.
• Năm 2006: Xuân Tiết vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đợt đầu tiên.
• Ngày 22/12/2023: Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 78 thông qua nghị quyết đưa Tết âm lịch thành ngày nghỉ của Liên Hợp Quốc.
• Ngày 4/12/2024: tại Asunción (Paraguay), UNESCO ghi danh “Xuân Tiết, thực hành xã hội của người Trung Quốc trong việc đón năm mới truyền thống” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là di sản thứ 44 của Trung Quốc được UNESCO ghi danh.

Còn câu chuyện con quái thú Niên (年兽) sợ màu đỏ, sợ lửa và tiếng nổ là truyền thuyết dân gian. Nó không phải sử liệu, nhưng giải thích rất gọn vì sao Tết Trung Quốc gắn với câu đối đỏ, đèn lồng và pháo.

Tết Trung Quốc 2027 vào ngày nào, nghỉ bao lâu?

Mùng 1 Tết năm Đinh Mùi (năm con Dê) rơi vào thứ Bảy, ngày 6/2/2027. Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, nên đêm giao thừa là 29 tháng Chạp, tức thứ Sáu 5/2/2027.

Về số ngày nghỉ:

• Từ ngày 1/1/2025, theo quy định sửa đổi của Quốc vụ viện, ngày nghỉ pháp định dịp Tết tăng từ 3 lên 4 ngày: giao thừa và mùng 1, 2, 3.
• Cộng với hoán đổi ngày làm việc, kỳ nghỉ thực tế thường là 8 ngày tính từ giao thừa. Năm 2026 nghỉ 9 ngày, từ 15/2 đến 23/2.
• Lịch nghỉ chính thức năm 2027 do Văn phòng Quốc vụ viện công bố, thường vào khoảng tháng 10 đến tháng 11 năm trước. Đến thời điểm viết bài, lịch này chưa được ban hành, nên các ngày nghỉ bù và làm bù bạn cần chờ thông báo.

Xuân vận: cuộc di chuyển lớn nhất hành tinh

Xuân vận (春运) là đợt cao điểm giao thông quanh Tết, kéo dài khoảng 40 ngày. Từ này xuất hiện trên báo chí lần đầu năm 1954, khi đường sắt mùa Tết mới chở 23 triệu lượt khách.

Số liệu mùa Tết 2026 do Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia cùng Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc công bố:

• Xuân vận diễn ra từ 2/2 đến 13/3/2026, dự báo đạt 9,5 tỷ lượt người di chuyển liên vùng, mức cao nhất từ trước tới nay.
• Khoảng 80% là tự lái xe. Đường sắt dự kiến chở 540 triệu lượt, hàng không 95 triệu lượt.
• Riêng 9 ngày nghỉ Tết có khoảng 2,8 tỷ lượt di chuyển, 596 triệu lượt khách du lịch nội địa với tổng chi hơn 803 tỷ nhân dân tệ.

Với du khách Việt, điều này có nghĩa là vé tàu cao tốc và vé máy bay nội địa quanh Tết hết rất nhanh, giá phòng ở các điểm nóng như Cáp Nhĩ Tân lên đỉnh.

Phong tục Tết Trung Quốc theo từng ngày

Phong tục Tết của người Trung Quốc xoay quanh ba ý: tiễn cái cũ đón cái mới, cầu phúc lành và đoàn viên. Dưới đây là trình tự phổ biến, từng vùng sẽ có khác biệt.

Trước Tết: từ Lạp Bát đến 29 tháng Chạp

• Mùng 8 tháng Chạp, Lạp Bát: nấu cháo Lạp Bát từ nhiều loại gạo, đậu và quả khô. Miền Bắc còn ngâm tỏi Lạp Bát trong giấm để dành ăn với sủi cảo.
• 23 hoặc 24 tháng Chạp, Tiểu niên: cúng ông Táo (祭灶). Người ta dâng kẹo mạch nha dính (糖瓜) để Táo quân “ngọt miệng” khi lên chầu trời.
• Quét bụi (扫尘): tổng vệ sinh nhà cửa. Chữ 尘 (bụi) đồng âm với 陈 (cũ), nên quét bụi cũng là quét cái cũ đi.
• Sắm Tết (办年货): mua thực phẩm, quần áo mới, đồ trang trí.
• Dán câu đối và chữ Phúc: câu đối đỏ (春联) dán hai bên cửa, tranh thần giữ cửa (门神) dán trên cánh cửa. Chữ Phúc (福) hay được dán ngược, vì “Phúc ngược” (福倒) đọc giống “Phúc đến” (福到).

Miền Bắc Trung Quốc có bài đồng dao đếm ngày rất nổi tiếng: 23 dính kẹo, 24 quét nhà, 25 xay đậu phụ, 26 đi mua thịt, 27 thịt gà trống, 28 ủ bột, 29 hấp màn thầu, đêm 30 thức trọn một đêm.

Đêm giao thừa: bữa cơm quan trọng nhất năm

• Cúng tổ tiên (祭祖): thắp hương, dâng cơm mời ông bà về ăn Tết.
• Cơm tất niên (年夜饭): còn gọi là cơm đoàn viên. Đây chính là lý do của cả mùa Xuân vận.
• Xem Xuân Vãn (春晚): chương trình gala đêm giao thừa của Đài Truyền hình Trung ương, phát sóng hằng năm từ 1983. Nhiều gia đình vừa gói sủi cảo vừa bật tivi.
• Thủ tuế (守岁): cả nhà thức qua nửa đêm để tiễn năm cũ. Tục này đã có ghi chép từ thời Ngụy Tấn.
• Tiền mừng tuổi (压岁钱): sau bữa cơm, người lớn trao bao đỏ cho con cháu. Chữ 岁 (tuổi) đồng âm với 祟 (tà ma), nên tiền này mang nghĩa trấn tà, cầu cho trẻ bình an.
• Pháo và pháo hoa: đốt lúc nửa đêm để đón năm mới, ở những nơi được phép.

Mùng 1 đến mùng 7

Suốt những ngày này, các thành phố lớn tổ chức hội chùa (庙会) với múa lân, múa rồng, hàng ăn vặt và trò chơi dân gian. Ở Bắc Kinh, hội chùa Địa Đàn và Long Đàm là hai nơi đông nhất.

Rằm tháng Giêng: Tết Nguyên Tiêu

• Ngắm đèn lồng và giải câu đố treo trên đèn (猜灯谜).
• Ăn bánh trôi: miền Bắc gọi là nguyên tiêu (元宵), miền Nam gọi là thang viên (汤圆), tượng trưng cho đoàn viên.
• Múa rồng, múa lân, đi cà kheo. Sau đêm này, mùa Tết mới thật sự khép lại.

Mâm cơm tất niên: món nào cũng có ý nghĩa

Người Trung Quốc chọn món Tết theo “khẩu thái” (口彩), tức là tên món đọc lên nghe ra lời chúc.

Bắc và Nam khác nhau thế nào?

• Miền Bắc: sủi cảo là linh hồn của bữa cơm, cả nhà cùng gói trong đêm giao thừa. Món ăn thiên về đậm đà, suất lớn.
• Miền Nam: ít khi lấy sủi cảo làm món chính. Thay vào đó là bánh tổ, bánh trôi, cá hấp, gà luộc hoặc gà hấp muối, đồ lạp (thịt và lạp xưởng hong khô), ở Quảng Đông có thêm bồn thái (盆菜).

Những điều kiêng kỵ ngày Tết ở Trung Quốc

Phần lớn kiêng kỵ được giữ từ mùng 1 đến hết mùng 4 và được “phá” vào mùng 5.

• Không quét nhà, đổ rác ra ngoài: sợ quét mất tài lộc. Nếu buộc phải quét thì quét từ cửa vào trong.
• Không nói điều xui: tránh các chữ như chết, vỡ, hết, nghèo, bệnh.
• Lỡ làm vỡ bát đĩa: nói ngay “Tuế tuế bình an” (岁岁平安), vì 碎 (vỡ) đồng âm với 岁 (tuổi, năm).
• Không mắng trẻ, không cãi vã: để cả năm êm ấm.
• Tránh con số 4: tiền mừng tuổi không bỏ số tiền có số 4, vì 四 gần âm với 死 (chết). Người ta chuộng số chẵn, đặc biệt là 6 và 8.
• Không tặng đồng hồ treo tường: “tặng đồng hồ” (送钟) đồng âm với “tiễn người lúc lâm chung” (送终).

Ngày nay ở thành phố, nhiều gia đình trẻ chỉ giữ vài điều tượng trưng. Nếu được mời đến nhà người Trung Quốc dịp Tết, bạn chỉ cần nhớ ba việc: nói lời may mắn, tặng quà theo số chẵn và đừng chọn đồng hồ.

Năm mới ở Trung Quốc thời nay có gì khác?

• Lì xì điện tử: WeChat ra mắt tính năng bao đỏ năm 2014. “Giật bao đỏ” (抢红包) trong nhóm chat gia đình giờ là một phần của đêm giao thừa.
• Tự lái xe về quê: ô tô cá nhân chiếm khoảng 80% lượt di chuyển mùa Tết 2026. Đường cao tốc miễn phí cho xe con từ 7 chỗ trở xuống trong kỳ nghỉ.
• Về quê trước, du lịch sau: xu hướng được giới chức Trung Quốc nhắc đến trong mùa Tết 2026, khi kỳ nghỉ dài 9 ngày.
• Pháo hoa mỗi nơi một kiểu: sau nhiều năm cấm hẳn, không ít địa phương chuyển sang cho đốt theo khu vực và khung giờ. Sơn Tây bỏ lệnh cấm toàn diện từ tháng 12/2025. Trong khi đó, Thượng Hải vẫn cấm trong đường vành đai ngoài. Muốn xem pháo, bạn phải kiểm tra quy định của đúng thành phố mình đến.

Tết Trung Quốc và Tết Việt khác nhau thế nào?

Điểm chung thì rất nhiều: cùng ngày mùng 1, cùng bữa cơm đoàn viên, cùng cúng tổ tiên, mừng tuổi và kiêng quét nhà đầu năm. Chữ “lì xì” của tiếng Việt cũng bắt nguồn từ 利是 trong tiếng Quảng Đông.

Du lịch Trung Quốc dịp Tết: nên hay không?

• Nên đi nếu bạn muốn xem hội chùa, hội đèn lồng, không khí Tết ở phố cổ và chấp nhận đông đúc.
• Đặt vé sớm: vé tàu và vé máy bay nội địa khan nhất vào vài ngày trước giao thừa và từ mùng 5 đến mùng 7.
• Hàng quán nhỏ đóng cửa: nhiều quán ăn gia đình nghỉ từ giao thừa đến mùng 5 hoặc mùng 6. Trung tâm thương mại và điểm tham quan lớn vẫn mở, một số nơi phải đặt vé trước theo hộ chiếu.
• Giá phòng tăng ở các điểm du lịch, nhưng khách sạn thương vụ ở thành phố lớn đôi khi lại rẻ hơn ngày thường.
• Thời điểm dễ chịu hơn: từ sau mùng 7 đến rằm tháng Giêng. Lúc này bớt đông mà vẫn kịp xem hội đèn Nguyên Tiêu.

Từ vựng và lời chúc Tết bằng tiếng Trung

Câu hỏi thường gặp

• Tết Trung Quốc có trùng ngày với Tết Việt Nam không? Có, hầu như năm nào cũng trùng. Năm 2027 cả hai nước cùng đón mùng 1 vào ngày 6/2.
• Tết ở Trung Quốc kéo dài bao lâu? Kỳ nghỉ chính thức thường 8 ngày. Theo phong tục, mùa Tết kéo từ mùng 8 tháng Chạp đến rằm tháng Giêng.
• Người Trung Quốc có ăn bánh chưng không? Không. Món tương ứng về ý nghĩa đoàn viên là sủi cảo ở miền Bắc và bánh tổ, bánh trôi ở miền Nam.
• Vì sao Tết Trung Quốc đâu đâu cũng màu đỏ? Màu đỏ tượng trưng cho may mắn, hỷ sự. Truyền thuyết kể rằng quái thú Niên sợ màu đỏ.
• Nên lì xì bao nhiêu khi đến nhà người Trung Quốc? Không có mức cố định. Hãy chọn số chẵn, tránh số 4, dùng tiền mới và bao đỏ.
• Năm 2027 là năm con gì? Năm Đinh Mùi, con Dê, bắt đầu từ ngày 6/2/2027.

Tóm lại, phong tục ngày Tết ở Trung Quốc có thể khác nhau giữa Bắc và Nam, giữa làng quê và thành phố, nhưng đều quy về một điều: dù ở xa đến đâu cũng tìm đường về ăn bữa cơm đêm giao thừa. Hiểu điều đó, bạn sẽ hiểu vì sao cả một đất nước lại lên đường cùng lúc.

Lưu ý: lịch nghỉ Tết 2027, quy định đốt pháo và giờ mở cửa các điểm tham quan thay đổi theo từng năm và từng địa phương. Bạn nên kiểm tra thông báo chính thức trước khi lên kế hoạch.

Có thể bạn quan tâm

• Kinh nghiệm du lịch Cáp Nhĩ Tân 5N4Đ: Lịch trình, chi phí
• Tip qua hải quan Trung Quốc cho người không biết tiếng Trung/Anh
• 7 Hãng hàng không ở Trung Quốc phổ biến khi bay nội địa và quốc tế
• Các họ ở Trung Quốc: Top 100 họ phổ biến và cách đọc chuẩn